— Tjeerd Posthuma(.nl)

Vandaag vertelde een klasgenootje mij dat zij had uitgerekend dat we nog maar negen dagen hoefden. Als deze krant op de mat ligt nog maar zes. Over zes lesdagen hebben we vakantie, daarna is er een rare week waarin niemand weet of de lessen nou facultatief zijn of niet, dus komt iedereen niet.

Waarom zou je ook? Het enige dat we de afgelopen weken hebben gedaan was: oefenexamens maken, samenvattingen aanhoren die we beter zelf hadden kunnen maken, films kijken die met veel moeite aan de examenstof zijn gelinkt en propjes gooien op de leraren. Dat kan ook thuis. Behalve dat propjes gooien dan. Maar soms moet je offers brengen voor productiviteit.

Het knalde wel in ons gezicht. In elk geval in het mijne en toen ik het tegen mijn buurman zei, keek die ook geschokt. We begonnen te redeneren: “De examens zijn pas in mei, en het is nu pas april, dus april, mei.” Weer die beklemmende angst. “MEI!” We schreeuwden het uit van verbazing. De docent keek even geïrriteerd, dus gooiden we een propje.

Opeens is iedereen sentimenteel. Dit is de op een na laatste gymles. Dit is de op twee na laatste les filosofie. Dit is de op vijftien na laatste pauze. Dit zou zo wel eens de laatste keer kunnen zijn dat ik er uit wordt gestuurd, dat ik de schoolleider zie en niet kom opdagen bij corvee.

Er wordt veel gehuild en geknuffeld. Meisjes zijn gestopt met mascara dragen. Sommigen dragen alleen maar zwart. Zo hoort het ook, als je in de rouw bent. Kuisheid is op dit moment van groot belang. Wie niet kuis is, schaadt de integriteit van ons verdriet.

Elke dag struikelt de rector over de bloemen die voor zijn deur zijn neergelegd. Hij is er altijd wat onthand mee, maar ook hij voelt de sfeer. Hij weet wat er in zijn leerlingen omgaat. Sommigen zijn zelfs zo van streek dat ze zijn naam niet meer weten. Dat geeft niet, dat vindt hij niet erg, daar zit hij niet mee, hij begrijpt ons. Hij heeft ons altijd al begrepen, en gesteund. Hij is zelfs voor ons naar de kapper geweest.

Onze docent KGL en tevens schoolleider is zelfs voor de sfeer een keertje boos geworden. Dat was een mooi moment. Erg gespannen. Sommigen lachten bijna. Mooie teksten ook: “Zes VWO, zeg, godverdorie. Achttien jaar, zeg, Christus.” “Tjeerd is nog zeventien, meneer.” Ja soms sla je door de emotie bijna mensen over. Ik vond het trouwens erg fijn dat hij Christus er bij betrok, dat suggereert toch een soort wederopstanding. Een nieuw leven dat mogelijk is.

We willen graag vorm geven aan ons verdriet, aan die heftige emoties. Misschien gaan we het bestuur gijzelen. En dan in een kringgesprek tijdens die gijzeling bespreken hoe wij het jaar hebben ervaren. Allemaal. Dat we een voor een de kans krijgen om onze affectie te tonen. Met veel propjes. Wie dan met de meeste propjes, het meeste kwijl en de grootste blauwe plekken naar buiten komt, die heeft het meeste voor ons betekent.

Snif.

Sorry, het werd me even te veel.

Het was de dag van de leerplicht. Sinterklaas, Kerst, Boekenweek de hoogtijdagen volgen elkaar snel op. Waarom heeft de leerplicht een dag nodig? Omdat de leerplicht een feest is. Want, en dat is best grappig, leerplicht is eigenlijk een beetje een raar woordje. Dat klinkt net alsof het moet. Maar eigenlijk zou het leerrecht moeten heten, zeg ik altijd. Dat dekt de lading beter. Vroeger was het namelijk helemaal niet zo gewoon dat je naar school ging. En weet je, in heel veel landen is het nog steeds niet gewoon. Daarom dus een feestje. Gestimuleerd en gesubsidieerd door het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap.

Hoe vieren wij iets dat ons elke dag (behalve zaterdag en zondag) verblijdt met zo’n grote vreugde en ons vervult met zo’n fijn gevoel? Allereerst maken we een afschuwelijke paarse site (www.dagvandeleerplicht.nl). En verder doen we een paar suggesties wat mensen kunnen doen. We kunnen naar een kind dat even niet naar school kan, omdat het bijvoorbeeld zijn been heeft gebroken. Je kunt het ook als thema gebruiken voor bij de handvaardigheidlessen, of muziek. Of nodig een bekende voetballer uit, die hebben namelijk ook een opleiding gehad! Debatteren over de leerplicht. Een echte student in de klas, eentje die al op kamers woont en bij alles “relaxed” zegt. Of wat dacht je van een oud-leerling!

Er zijn ook allemaal hippe posters op die site. Slogans als: “Met rekenen leer ik wat kan kopen van mijn zakgeld”, of: “Ik wil later agent worden, dat vind ik heel stoer”. Als je creatief bent kun je ook je eigen slogans maken, op blanco posters. Let trouwens maar even niet op de subtiele discriminatie, dat er juist bij het MBO het enige hoofddoekje is ingedeeld. Je moet ze niet op alles willen aanvallen.

En in Nieuwegein kon het helemaal niet meer stuk. De wethouders en ambtenaren gingen in rode pakken op scooters “langs de scholen”. Op scooters? Ja, dan worden ze serieuzer genomen. In rode pakken? Ja, dan worden ze serieuzer genomen. De leerlingen stonden klaar met vlaggetjes op de schoolpleinen, juichend, dankbaar voor het feit dat zij onderwijs mochten volgen. Ze mochten zelfs vragen stellen over de leerplicht: waarom, hoe, wanneer, je mocht alles vragen! Wat een feest!
Zijn we er allemaal goed van doordrongen dat het een recht is? En dat het in Afrika nog niet eens een plicht is? En dat ze daar kindsoldaten hebben, en heel veel honger, en dat we ze daar eigenlijk uitbuiten? En dat een bijdehante opmerking als “dan sturen we onze leraren toch gewoon daarheen?” niet leuk is?

Al met al was het een groot succes. De dag van de leerplicht, of eigenlijk “het recht voor kinderen om zich te ontwikkelen en een diploma te halen”. Ons bleke Westerse feestje om te benadrukken hoe goed wij het hebben en dat we het echt heel erg sneu vinden voor hunnie daaro. Studenten, oud-leerlingen, voetballers, debatteren, op ziekenbezoek, scooters. Wat hebben we ons met ons allen uitgesloofd om niet te hoeven leren.

Vorige week heb ik economie laten vallen. Na twee jaar past het niet meer in mijn rooster. Een risico wat je altijd loopt. Er waren een paar noodopties. Ten eerste: dat ik economie tijdens een uur wiskunde zou doen, maar met één uur wiskunde in de week ga ik absoluut niet slagen. Ten tweede: dat het ik zelfstandig zou doen, dat is Russische roulette. Russische roulette is verboden op school, zeker in je examenjaar.

Thuis hebben we het NRC, en op de achterpagina staat altijd een Fokke en Sukke. Meestal zit die achterpagina achter de economiepagina’s (dat is weer een los supplement). Daardoor krijg ik nog wel wat economisch nieuws mee van de wereld. Dus ik ben wel degelijk op de hoogte van de huidige crisis en ik kan die ook wel degelijk uitleggen aan mensen die er geen bal van snappen. Wat ik nu alleen mis, dankzij mijn gebrek aan economie1, is de panische angst die de meeste economen er bij hebben.

Vorig jaar al werden we er mee om de oren geslagen: “Ja, jongens, Amerika moet nu ingrijpen. Want wat is er nu gebeurd in Amerika?” “De economie stort in!” “En hoe komt dat dan, jongens?” “Nou met de lokale banken en de leningen en de doorverkopen en dus de risico doorverkopen naar onwetenden en en en en en” “Heel goed.” Dat we maar even wisten, dat we elk moment een hongerdood konden sterven. En nu ook: elke keer als ik een leraar economie zie lopen, zie ik een bezorgde kop. Economieleraren worden gepijnigd door hun angsten: gaan ze toch maar hun aandelen verkopen? Het spaargeld opnemen? Wachten met de verbouwing of toch juist nu? En hoe moet dat nou straks, als de wereld is ingestort, met de kinderen en moeders de vrouw?

Als ik mijn lerares Frans zie lopen dan heeft zij een enorme grijns. Gelukzalig kijkt zij om zich heen, want er is een nieuwe Franse film en ze heeft het voor elkaar gekregen dat we daar met de hele klas heen gaan. Het is ook nog eens precies in de periode dat de AH-Filmbonnen geldig zijn. Als ik mijn leraar muziek zie lopen, dan is hij nog steeds trots dat hij in vijf maanden om Engeland is gevaren, dat hij een muziekmethode heeft geschreven die inmiddels bijna overal wordt gebruikt. Als ik mijn leraar ICT zie lopen dan zit hij nog steeds op een roze wolk, omdat hij voor de vakantie vader is geworden.

Noem het naïef. Noem het een typische Alfahouding. Noem het een typische kunstenaarshouding (“er zijn belangrijkere zaken dan geld”). Noem het onwetendheid. Of noem het de feiten ontlopen. Maar mijn leraar economie, van vorig jaar, gaat maandag zijn spaargeld van de bank halen en zijn aandelen verkopen. Mijn lerares Frans gaat het schoolgeld gewoon uitgeven aan die bioscoop (met korting), mijn docent muziek blijft gewoon geld stoppen in zijn boot, en mijn leraar ICT blijft luiers en kinderboekjes kopen. Dan mag mijn economieleraar van vorig jaar mij uitleggen wat beter voor de economie is.